LỄ CẦU CHO CÁC TÍN HỮU ĐÃ QUA ĐỜI LÀ NGÀY MỪNG TÌNH BẰNG HỮU CỦA CHÚNG TA VỚI NHỮNG NGƯỜI ĐÃ KHUẤT
WHĐ (02/11/2026) – Những người đã an nghỉ trong Chúa không phải chỉ là những ký ức xa xôi, nhưng vẫn là những người bạn đồng hành với chúng ta – Thiên Chúa liên kết chúng ta với nhau, ngay cả vượt qua cái chết.
Cha Ronald Knox kể rằng, trên hàng ghế dành cho gia đình quý tộc trong một nhà thờ Anh giáo gần nơi ngài sinh sống, có một tấm bảng bằng đồng khắc dòng chữ Absentes adsunt, nghĩa là “Những người vắng mặt vẫn hiện diện”. Trong một nhà thờ Anh giáo, điều đó có nghĩa là họ hiện diện như những ký ức, hoặc theo một cách thức thiêng liêng nào đó khá mơ hồ. Đối với tôi, cách hiểu ấy không thỏa đáng, nhưng đó là điều tốt nhất mà người Anh giáo có thể làm được theo thần học của họ.
Cha Knox giải thích rằng, đối với người Công giáo, những người đã qua đời không chỉ hiện diện với chúng ta như những ký ức. “Mối dây liên kết đích thực giữa chúng ta, những hữu thể bất tử, chính là sự trao đổi lời cầu nguyện cho nhau. […] Chỉ khi chúng ta quên những người đã khuất thì họ mới vắng mặt; chúng ta chỉ cần quỳ gối xuống cầu nguyện, là họ hiện diện với chúng ta”.
Tôi nhìn ngày Lễ cầu cho các tín hữu đã qua đời như một ngày mừng tình bằng hữu, một ngày cử hành sự hiện diện liên tục và vẫn đang tiếp diễn của những người đã khuất với chúng ta và trong cuộc sống chúng ta. Ngày lễ này công bố tin vui rằng chúng ta đã bị chia lìa, nhưng không bị cắt đứt. Những người vắng mặt vẫn hiện diện; họ thực sự hiện diện, dù chúng ta không nhìn thấy, chứ không chỉ là những hình ảnh trong tâm trí hay những cảm xúc trong trái tim chúng ta.
Tin vui thường bị lãng quên
Theo tôi, đây là một khía cạnh trong Tin mừng của Giáo hội thường bị bỏ quên. Có thể tôi đã bỏ sót điều gì đó, nhưng theo kinh nghiệm của tôi về ngày Lễ cầu cho các tín hữu đã qua đời cũng như giáo huấn của Giáo hội về những người đã khuất, lòng đạo đức và các bài giảng thường nhấn mạnh rằng họ đã ra đi trước chúng ta. Ngày lễ được cử hành như một dịp tưởng nhớ và hy vọng, và quan trọng hơn cả là dịp nhắc nhớ mối dây liên kết giữa chúng ta; tuy nhiên, ngày lễ này ít được nhìn nhận như một ngày mừng sự hiện diện của những người đã qua đời.
Chúng ta có thể xin những người thân yêu đã qua đời cầu nguyện cho mình. Khả năng xin một người mà chúng ta quen biết trợ giúp quả là một hồng ân lớn lao – tự nó đã là một hồng ân đáng kinh ngạc. Nhưng chúng ta xin họ cầu nguyện theo cách giống như nhiều năm trước, chúng ta gửi một lá thư bằng đường hàng không cho ai đó ở bên kia đại dương, một người mà chúng ta sẽ không gặp lại trong một thời gian rất dài, rồi đến lúc nào đó nhận được thư hồi âm từ họ.
Ít nhất, đó là cách tôi từng cảm nhận, và những người tôi trò chuyện cũng có cùng cảm nhận ấy. Chúng ta nhận ra tin vui hiển nhiên (mối dây liên kết), nhưng lại không nhận ra tin vui ít hiển nhiên hơn (sự hiện diện). Như Cha Knox gợi ý, những người đã khuất ở với chúng ta giống như người phối ngẫu, con cái hay bạn bè đang ở cùng một ngôi nhà, khi chúng ta ở tầng dưới còn họ ở tầng trên; hoặc có lẽ, nói chính xác hơn, họ đang ở một thị trấn cách chúng ta vài cây số. Chúng ta cảm nhận được sự hiện diện của họ, dù không nhìn thấy họ.
Nhận định sâu sắc của Cha Knox xuất hiện trong loạt bài suy niệm ngài viết hằng tháng trong suốt 12 năm cho tờ The Sunday Times. (Ngày nay, thật khó hình dung một điều như thế – một linh mục Công giáo được mời viết về tôn giáo cho tờ báo có uy tín hàng đầu của giới chính thống tại Anh.) Mỗi bài dài khoảng 350 từ, sau đó được tập hợp và xuất bản trong hai cuốn sách: Stimuli và Lightning Meditations. Đoạn trích trên được lấy từ những tác phẩm này.
Tôi nghĩ Cha Knox hiểu được sự khác biệt mà tôi cảm nhận, đồng thời cũng hiểu rằng những người sống ngoài đời sống tôn giáo rất mong đợi tin vui ít hiển nhiên hơn ấy biết bao. Phần lớn độc giả của The Sunday Times có nền tảng Tin lành, dù họ không thực sự sống đạo, hoặc tôn giáo đối với họ chỉ là vấn đề văn hóa và nghĩa vụ xã hội hơn là đức tin. Họ có thể tin rằng một khi con người chết đi, người ấy sẽ không còn nữa, bất kể điều gì xảy ra ở thế giới bên kia, nếu quả thật có một thế giới như thế. Có thể sau khi chết, chúng ta sẽ gặp lại người ấy, cũng có thể không; nhưng hiện giờ, chắc chắn người ấy đã ra khỏi cuộc sống của chúng ta.
Quan niệm rằng chúng ta bị cắt đứt khỏi những người đã qua đời gần như đã trở thành một tín điều của Tin lành. Những ai tin vào sự sống đời đời thì tin rằng họ sẽ gặp lại những người thân yêu trong cuộc sống mai sau; nhưng hiện giờ, những người ấy cũng không thể tiếp cận được với chúng ta, không khác gì hơn một ngôi sao cách xa hàng năm ánh sáng. Lời hứa về cuộc đoàn viên trong thế giới mai sau thực sự công bố một tin mừng, nhất là khi so sánh với niềm tin thế tục cho rằng người chết hoàn toàn biến mất.
Tin vui tuyệt vời hơn cả
Tuy nhiên, đó chưa phải là vui tuyệt vời nhất, cũng chưa phải là Tin mừng còn sâu xa hơn mà Giáo hội công bố. Chúng ta không chỉ gặp lại những người thân yêu trong thế giới mai sau. Ngay từ bây giờ, chúng ta đã có thể cảm nhận sự hiện diện của họ. Cách thức hiện diện ấy có thể vẫn còn là một mầu nhiệm đối với chúng ta, và đó là một sự hiện diện thiêng liêng; nhưng khi chúng ta cầu nguyện, họ thực sự ở với chúng ta.
Một số người, kể cả những người sống rất xa đời sống tôn giáo, vẫn hy vọng vào tin vui tốt đẹp hơn này, dù có thể họ chưa nhận ra rằng mình đang mong đợi điều ấy. Sự mất mát một người thân yêu khiến chúng ta cảm thấy như thể một điều gì đó không đáng phải xảy ra đã xảy ra, ngay cả khi chúng ta nghĩ rằng cái chết là điều tất yếu, bởi nó chấm dứt cuộc đời một cách vĩnh viễn.
Điều này giải thích sức hấp dẫn của phong trào thông linh, vốn phát triển mạnh tại Anh sau cú sốc của Thế chiến thứ nhất, khi nhiều người mong muốn có được một kinh nghiệm cụ thể về thực tại rằng những người thân yêu đã qua đời vẫn đang sống. Cha Knox đã trải qua thời kỳ ấy và hẳn còn nhớ người ta tha thiết muốn tin rằng những người đã khuất không hề rời bỏ họ biết bao.
Ngài không phủ nhận niềm hy vọng ấy, dù với tư cách là người Công giáo, ngài không tán thành cách thức họ tìm cách thỏa mãn niềm hy vọng đó. Với tư cách một mục tử, hẳn ngài đã nhận thấy tâm tình này nơi những người mình phục vụ; còn với tư cách một linh mục đồng thời là một trí thức được nhiều người mến mộ, ngài hẳn cũng đã nghe thấy tâm tình ấy nơi những người thành đạt, vốn không gắn bó với đời sống tôn giáo.
Ngài hiểu cảm giác mất đi một người thân yêu là như thế nào. Trong tác phẩm A Retreat for Lay People (Một cuộc tĩnh tâm dành cho giáo dân), ngài đặc biệt trấn an độc giả rằng, dù họ hy vọng vào sự sống lại của những người đã chết và sự sống đời sau, họ vẫn có lý do chính đáng để cảm nhận nỗi đau sâu sắc khi một người thân yêu qua đời. Ngài viết: “Thế giới trở nên trống vắng biết bao, hoang lạnh biết bao, khi chúng ta bị Tử thần hoặc sự chia lìa cướp mất một người mà chúng ta vẫn thường cùng chia sẻ và tận hưởng thế giới này! Mọi ký ức về quá khứ đều trở thành nỗi tiếc nuối, bởi chương đời ấy đã khép lại!” Giống như Thánh John Henry Newman, Cha Knox có nhiều bạn bè, nhưng trong số đó có một vài người là bạn tâm giao, những người ngài hết lòng yêu mến và việc mất đi họ đã khiến ngài đau đớn sâu xa.
Tôi cũng từng trải qua kinh nghiệm tương tự. Những người ở địa phương tôi sinh sống, tại một quán rượu bình dân trong thị trấn, đôi khi đề cập đến chuyện này, bởi họ biết tôi là người “có đạo”, đồng thời cũng là một người thích suy tư, thường nói về những vấn đề như thế. Một buổi tối, khi tôi đến chào hai người bạn – một cặp đôi ở độ tuổi cuối 30 – họ đón tiếp tôi bằng câu hỏi: “Anh nghĩ thế nào về cái chết?”. Trước đó, họ đã nói chuyện với nhau về cái chết. Người phụ nữ cảm thấy thoải mái với ý nghĩ rằng cái chết là sự kết thúc, nhưng người đàn ông thì không.
Chúng tôi trò chuyện khá lâu. Sau một hồi, tôi nhận ra rằng người đàn ông ấy, một người vốn rất quảng đại trong tình bằng hữu, không chỉ quan tâm đến sự sống còn của chính mình, mà còn lo lắng cho sự sống còn của bạn bè và gia đình. Nếu tôi hiểu đúng tâm tư của ông, thì đối với ông, sự bất tử chỉ có ý nghĩa và đáng để hy vọng khi chúng ta được chia sẻ sự bất tử ấy với những người mà chúng ta yêu thương trong cuộc đời này.
Khi ấy, tôi chưa nhận ra tin vui ít hiển nhiên hơn này, nhưng giờ đây tôi hiểu rằng ông đã mong đợi điều mà ông không ý thức được. Tôi cũng từng như vậy trong một thời gian dài. Cuối cùng, khi nhận ra rằng Thiên Chúa vẫn đưa chúng ta đến gần nhau, ngay cả vượt qua cái chết; rằng những người bạn đã qua đời vẫn là những người bạn mà chúng ta còn có một mối liên hệ thực sự, dù đầy mầu nhiệm, tôi có cảm giác như vừa thức dậy vào ngày 26 tháng 12 và bất ngờ phát hiện vẫn còn một món quà khác dưới gốc cây Giáng sinh.
Niềm hy vọng nơi độc giả của ngài
Cha Knox hiểu thế nào là mong ước một người thân yêu vẫn còn ở gần mình, ít nhất là ở một thị trấn cách đó vài cây số. Tôi nghĩ ngài mặc nhiên giả định rằng độc giả của mình cũng có niềm hy vọng ấy, kể cả nhiều người không nhận ra điều họ thực sự mong đợi. Đó là lý do ngài viết bài suy niệm theo cách như vậy. Ngài kết thúc bài viết bằng những lời: “Việc tưởng nhớ theo cách thế tục cũng như tập tục của Giáo hội khiến chúng ta đặc biệt nghĩ đến những người đã khuất mỗi khi tháng Mười một về. Khi dọn đi những chiếc lá rụng, chúng ta được mời gọi nhớ lại những tình bằng hữu mà năm tháng đã lấy mất khỏi cuộc đời mình”.
Sau khi gắn chủ đề với một tâm tình bình thường mà những độc giả không sống đạo cũng có thể nhận ra, ngài hoàn tất câu văn bằng Tin mừng đích thực: “và, nhờ sự trao đổi lời cầu nguyện, làm cho những người vắng mặt trở nên hiện diện với chúng ta. […] Các linh hồn người công chính ở trong tay Thiên Chúa, và vì thế, họ ở gần chúng ta”.
Tác giả: Davi Mills (ewtn.co.uk)
#lecauchocactinhuudaquadoi #lecacdang
